Vì sao bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng?

Trong thi công kết cấu thép, hiện tượng bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng là lỗi xuất hiện khá phổ biến tại công trường. Nhiều người cho rằng đây chỉ là lỗi nhỏ về thẩm mỹ, tuy nhiên trên thực tế đây có thể là dấu hiệu cho thấy hệ liên kết chân cột đang làm việc không đúng thiết kế.

Khi bản mã không tiếp xúc đều với lớp grout hoặc bề mặt móng, tải trọng truyền xuống bê tông sẽ không đồng đều. Điều này có thể làm phát sinh:

• ứng suất cục bộ,
• rung động chân cột,
• lỏng bulong móng,
• nứt grout,
• cong bản mã,
• giảm tuổi thọ liên kết.

Trong nhiều công trình công nghiệp, đặc biệt là nhà thép tiền chế, hệ chân máy hoặc cột chịu moment lớn, hiện tượng bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng có thể dẫn đến mất ổn định kết cấu nếu không được xử lý đúng kỹ thuật.

Bài viết này sẽ phân tích đầy đủ:

• nguyên nhân gây hở mép bản mã,
• ảnh hưởng thực tế đến liên kết,
• cách kiểm tra đúng kỹ thuật,
• phương án xử lý,
• quy trình phòng tránh từ giai đoạn thi công,
• kinh nghiệm lựa chọn bulong móng và vật tư đồng bộ.

1. Bản mã chân cột là gì và giữ vai trò gì trong liên kết? Vì sao bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng

♦ Bản mã chân cột là bộ phận trung gian truyền lực

Bản mã chân cột là tấm thép được hàn vào chân cột thép và liên kết với móng thông qua hệ bulong móng hoặc bulong neo.

Trong hệ liên kết chân cột, bản mã có nhiệm vụ:

• tiếp nhận tải trọng từ thân cột,
• phân phối lực xuống móng,
• liên kết với bulong móng,
• tạo bề mặt tiếp xúc với lớp grout,
• giữ ổn định vị trí chân cột.

Nếu không có bản mã, tải trọng từ cột sẽ tập trung xuống diện tích rất nhỏ, dễ gây phá hủy bê tông cục bộ.

♦ Bản mã không làm việc độc lập

Bản mã chân cột luôn làm việc cùng:

• bulong móng,
• đai ốc,
• long đền,
• lớp vữa grout,
• móng bê tông.

Do đó, khi bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng, nguyên nhân không chỉ nằm ở bản mã mà còn có thể xuất phát từ:

• sai lệch bulong móng,
• grout không đạt,
• cao độ móng sai,
• lắp dựng sai kỹ thuật.

2. Vì sao bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng?

♦ Bề mặt móng bê tông không phẳng

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất.

Sau khi đổ bê tông móng, bề mặt thường tồn tại:

• gồ ghề,
• sai cao độ,
• co ngót cục bộ,
• rỗ mặt,
• lệch phẳng.

Nếu không xử lý phẳng trước khi dựng cột, bản mã sẽ chỉ tiếp xúc tại một vài điểm thay vì toàn bộ bề mặt.

Khi đó sẽ xuất hiện:

• hở mép bản mã,
• bản mã bị bập bênh,
• lực truyền lệch tâm.

♦ Lớp grout không điền đầy

Lớp vữa grout có nhiệm vụ lấp đầy khe hở giữa bản mã và móng bê tông.

Nếu grout:

• quá đặc,
• bơm không đủ,
• thi công sai hướng,
• không thoát khí,
• bị co ngót,
• bị mất nước nhanh,

thì bên dưới bản mã sẽ tồn tại khoảng rỗng.

Khi đó mép bản mã dễ bị hở sau khi tháo ván khuôn hoặc sau thời gian vận hành.

♦ Bulong móng bị sai tim hoặc sai cao độ

Nếu bulong móng:

• lệch vị trí,
• bị nghiêng,
• cao thấp không đồng đều,

đội thi công thường phải:

• ép bản mã,
• siết lệch,
• dùng shim không đúng,
• nong lỗ bản mã.

Các thao tác này có thể làm bản mã bị xoắn nhẹ hoặc không nằm phẳng hoàn toàn trên lớp grout.

♦ Bản mã bị cong vênh trong quá trình gia công

Một số bản mã bị:

• cong nhiệt do hàn,
• biến dạng khi vận chuyển,
• vênh mép,
• không đạt độ phẳng thiết kế.

Nếu không kiểm tra trước khi lắp dựng, khi siết bulong mép bản mã sẽ xuất hiện khe hở.

♦ Siết bulong không đồng đều

Khi siết bulong sai trình tự hoặc sai lực siết:

• một góc bản mã bị kéo xuống trước,
• góc còn lại chưa tiếp xúc,
• lực phân bố không đều.

Điều này làm bản mã bị xoắn và tạo khe hở mép.

3. Bản mã chân cột bị hở mép nguy hiểm như thế nào? Vì sao bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng

♦ Lực truyền không đồng đều xuống móng

Trong liên kết đúng kỹ thuật, lực nén phải truyền đều từ:

cột → bản mã → grout → móng bê tông.

Nếu bản mã bị hở mép, lực chỉ tập trung tại một số vùng tiếp xúc.

Hệ quả gồm:

• tập trung ứng suất,
• nứt grout,
• nứt móng cục bộ,
• cong bản mã.

♦ Bulong móng chịu thêm tải phụ

Khi bản mã không tiếp xúc đều, bulong móng có thể phải chịu:

• moment phụ,
• lực kéo lệch tâm,
• rung động bất thường.

Điều này làm giảm tuổi thọ bulong và tăng nguy cơ lỏng đai ốc.

♦ Chân cột rung khi vận hành

Với:

• nhà xưởng có cầu trục,
• chân máy công nghiệp,
• kết cấu rung động,

khe hở dưới bản mã có thể gây rung lắc chân cột trong quá trình sử dụng.

Nếu kéo dài sẽ làm:

• nứt grout,
• phá hủy liên kết,
• mòn lỗ bản mã.

♦ Nước và hóa chất xâm nhập

Khe hở tại mép bản mã tạo điều kiện cho:

• nước,
• hóa chất,
• bụi bẩn

xâm nhập vào vùng chân cột.

Điều này gây:

• ăn mòn bulong,
• gỉ bản mã,
• giảm độ bền liên kết.

4. Các dạng hở mép bản mã thường gặp ngoài công trường

♦ Hở một mép

Đây là dạng phổ biến nhất.

Nguyên nhân thường do:

• nền móng không phẳng,
• grout thiếu cục bộ,
• siết lệch bulong.

♦ Hở hai góc chéo

Thường xuất hiện khi:

• bản mã bị xoắn,
• bulong cao độ không đều,
• bản mã cong nhiệt.

♦ Hở quanh toàn bộ mép

Nguyên nhân thường là:

• grout không điền đầy,
• lớp grout bị co ngót mạnh,
• dùng vữa thường thay vì grout không co ngót.

♦ Hở cục bộ quanh bulong

Dạng này thường liên quan đến:

• bulong bị lệch,
• đai ốc siết không đều,
• bản mã biến dạng quanh lỗ bulong.

5. Cách kiểm tra bản mã chân cột bị hở mép đúng kỹ thuật – Vì sao bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng

♦ Kiểm tra bằng mắt thường

Quan sát:

• khe hở quanh mép,
• nứt grout,
• đai ốc,
• dấu hiệu rung động.

♦ Dùng căn lá kiểm tra khe hở

Có thể dùng căn lá để đo:

• chiều rộng khe hở,
• chiều sâu hở mép,
• mức độ tiếp xúc bản mã.

♦ Kiểm tra bằng búa gõ

Khi gõ nhẹ lên bản mã:

• vùng tiếp xúc đặc sẽ cho âm chắc,
• vùng rỗng sẽ cho âm rỗng.

Đây là cách phổ biến để phát hiện grout không điền đầy.

♦ Kiểm tra lực siết bulong

Cần kiểm tra:

• mô men siết,
• độ đồng đều,
• tình trạng ren,
• long đền.

♦ Kiểm tra độ phẳng bản mã

Nếu nghi ngờ bản mã cong, cần dùng:

• thước thẳng,
• máy laser,
• đồng hồ so.

6. Các phương án xử lý bản mã chân cột bị hở mép

♦ Bơm bổ sung grout không co ngót

Nếu khe hở nhỏ và liên kết chưa hư hỏng, có thể:

• vệ sinh khe,
• bơm grout áp lực thấp,
• điền đầy khoảng rỗng.

Đây là phương án phổ biến nhất.

♦ Kích nâng và grout lại

Nếu khe hở lớn hoặc grout hỏng:

• tháo tải,
• kích nâng nhẹ bản mã,
• loại bỏ grout cũ,
• grout lại toàn bộ.

♦ Siết lại bulong đúng trình tự

Trong một số trường hợp, chỉ cần:

• nới lỏng,
• cân chỉnh,
• siết lại đối xứng

là có thể giảm hở mép.

♦ Gia cường bản mã

Nếu bản mã bị biến dạng:

• hàn tăng cứng,
• thay bản mã,
• gia cường vùng chịu lực.

♦ Xử lý chống ăn mòn

Sau sửa chữa cần:

• trám kín mép,
• sơn chống gỉ,
• chống thấm vùng chân cột.

7. Quy trình phòng tránh bản mã chân cột bị hở mép từ đầu – Vì sao bản mã chân cột bị hở mép sau khi lắp dựng

♦ Kiểm soát bulong móng chính xác

Cần kiểm tra:

• tim bulong,
• cao độ,
• khoảng cách,
• độ thẳng đứng.

♦ Kiểm tra độ phẳng bản mã trước lắp dựng

Không nên đưa bản mã cong vào công trường.

♦ Chuẩn bị bề mặt móng kỹ

Bề mặt móng cần:

• sạch,
• đủ ẩm,
• không bụi,
• không dầu mỡ.

♦ Thi công grout đúng quy trình

Cần kiểm soát:

• độ chảy,
• chiều dày,
• nhiệt độ,
• thời gian bảo dưỡng.

♦ Siết bulong đúng lực

Nên dùng:

• cờ lê lực,
• quy trình siết đối xứng,
• kiểm tra mô men sau siết.

8. AMS – Đơn vị phân phối bulong xây dựng uy tín cho liên kết chân cột

♦ AMS cung cấp đầy đủ vật tư liên kết

AMS chuyên cung cấp:

• bulong móng chữ L,
• bulong chữ J,
• bulong neo thẳng,
• bulong cường độ cao,
• ty ren,
• đai ốc,
• long đền,
• phụ kiện liên kết.

♦ Gia công bulong theo bản vẽ

AMS hỗ trợ gia công theo:

• đường kính,
• chiều dài neo,
• cấp bền,
• bản vẽ kết cấu,
• yêu cầu mạ kẽm.

♦ Tư vấn kỹ thuật thực tế ngoài công trường

AMS hỗ trợ:

• kiểm tra bản vẽ,
• tư vấn dung sai,
• lựa chọn cấp bền,
• tư vấn xử lý sai lệch bulong,
• hỗ trợ giải pháp liên kết chân cột.

♦ Đồng bộ vật tư giúp giảm lỗi thi công

Khi vật tư được đồng bộ từ đầu:

• bản mã dễ lắp,
• bulong đúng chuẩn,
• grout tương thích,
• giảm sửa chữa ngoài hiện trường.